Kadtong nagpaanod pa akog kahoy uban ni Nonoy Oloy

Si Nonoy Oloy atubangan sa usa ka gapnod o batang (naanod nga kahoy) sa naugang bahin sa Davao River. Hulagway kuha ni GREGORIO BUENO/MindaNews

DAVAO CITY (MindaNews / 23 April) – Human ang 39 ka tuig, naka bisita ko sa Barangay Pangyan, Calinan District, Davao City niadtong Abril 18, 2026. Naghandum ko nga makita nako kadtong bahin sa Davao River partikular sa Pangyan nga naay kusog nga lilo, diin didto nalumos si Winnie. Si Winnie usa sa nagpaanod og kahoy gikan sa bukid padulong Bolton, Davao City.

Samtang gatindog ko sa dike, taudtaud naay niduol nga tawo ug nangutana, “Unsay inyong tuyo diri, brod? Naa moy konsesyon diri? Nitubag ko, “Wala, brod. Nibisita lang mi diri sa inyo sa Pangyan ug naghandum ko nga makita nako tong lilo nga kusog kaayo kay didto ko hapit namatay.”

Ni tubag ang tawo ug gitudlo kung asa dapit ang lilo. “Diha o diha.” Niingon ko, “Dili naman lagi maklaro?” Nitubag siya, “Mao na nga pangpang, dili maklaro kay gi-backhoe na na sa pagtrabaho  sa flood control project.”

Nagpaila ako nga si Gigi Bueno, taga Davao nga sobras tuig nagpaanod og kahoy nga igakit namo para pangsugnod. Siya si Nonoy Oloy, 65, lumad sa lugar. Nangutana ko kung nakaila siya ni Arturo. Tubag niya, “Arturo Sarillana?” Ingon ko “oo”. Nitubag siya, “Naa diha sa unahan ilang balay pero wala naman siya, patay na.” Nangutana siya nganong kaila ko, ug akong gitubag nga nagkauban mi pagpanggakit og kahoy.

Gipakita ni Nonoy Oloy kung unsaon pagmaniobra ang gakit kung masulod sa lilo sa Davao River. Hulagway kuha ni GREGORIO BUENO/MindaNews

Nisiga iyang gamayng mata ug nidako ang tingog. “Nagkauban ta kay gauban man pod mi ni Arturo. Sa ubos sa Bolton Bridge mi nagalanding.”

“Mao ba? Nag kauban gyud ta, Noy, naa man mi balay didto. Nitindog akong balahibo, Noy.”

“Ako pod tindog pod balahibo nako, Gi. Grabe kaayo ang Ginoo, Gi, sa kadugay na sa panahon nga nilabay nag kita ta. Grabe gyud ang Ginoo kamaayo. Tara, Gi, adtoon nato.”

Nag baktas mi sa ilang bag ong dalan nga gitawag nila ug Pangyan Coastal Road bisan daplin kini sa Davao River. Ninaug mi sa sapa. Gitudlo niya ang pangpang nga dili na maklaro kay gi-backhoe na. Ang lilo wala na usab maong natul-id na ang sapa. Niingon ko, “Pastilan diha ko hapit mamatay, Noy, kay akong gakit gisuyop diha. Dili gyud ko kalimot, 13 ko ka tuyok una ko nakagawas diha uban sa akong gakit, ug kapila ko gidala sa ilalum inig tuyok sa lilo. Mahapak ang gakit sa bul-og sa tubig gikan sa taas. Nabaliktad akong gakit pila to ka higayon ug pila pod ka higayon ko hulog, maayo nalang kay naa koy tulo ka dupa nga pisi. Akong gigunitan ang tumoy sa pisi, akong gipaak aron segurado dili ko mabulag. Kumpleto pa kog ngipon adtong panahona hehe. Wala ko nawad-i og paglaom. Ingon ko, maluwas ra ko diri Ginoo ko tabangi. Ug ang pisi usa sa nakaluwas kay  wala gyud ko nabulag sa gakit.”

Usa ka lilo sa Davao River sa Barangay Pangyan. Hulagway kuha ni GREGORIO BUENO/MindaNews

Kay kung na bulag ko impas. Hunahunaa gisuyop gani ang gakit nga pila ka kahoy gidikitdikit, naa pay sumpay. Basta taas ug lapad to nga gakit gisuyop pa sa lilo, ako pa kaha nga kaniwang nako? Masuyop gyud ko hantod sa kinailaloman.

Gipakita ni Nonoy unsaon pagluwas sa kaugalingon kung pareha sa among naagian ni Winnie nga nasulod sa lilo. Gipakita usab niya ang gapnod nga himoong gakit.

Sa akong nahinumdoman sa taga davao si Winnie ang usa sa pinakauna nagapaanod og kahoy pang sugnod agi sa Davao River. Hangtud ang ubang silingan ug ako naingganyo pod mosaka sa bukid sa barangay Dalagdag. Naa pod mi amigo didto nga nagapaanod pod uban mi aron makakuha pod og kahoy pangsugnod.

Nangutana ko kung naa pa tong lilo sa Dalagdag. Matud niya anaa pa pero na-backhoe pod pag trabaho sa dike. Iya akong giubanan paingon didto ug nakita nako ang dako nga kausaban. Wala pa ang tulay sa una, sa hanging bridge kami motabok.

Sa Dalagdag, naay dakong lilo didto diin daghang kahoy gatuyoktuyok. Mag-atang mis daplin sa pangpang ug langoyon nako ang mapiliang kahoy, hiktan og pisi, og tigomon sa daplin. Puli-puli mig ambak-langoy sa akong mga kauban sa lilo para makakuhag kahoy. Ingon akong mga  kauban, “Yatis ning trabahoa, kung kulang tag ginhawa/kursunada dili ta kadalag kahoy pauli Davao.” Hahaha katawa lang bisan paman sa kalisod panginabuhi pero kulba gud.

Sa tinood lang, risky kaayo ang maong trabaho kay molangoy mi sa lilo sa sapa aron makakuha og kahoy. Mga usa ka adlaw makatigom namig bastante mahimong gakit para dili alkanse sa gasto ug sa panahon. Inig saka namo sa bukid mo hapit mig palengke sa Calinan, mamalit mig konsumo nga bugas, tinapa, bulad para namong duha hangtud tulo ka adlaw. Pagkahuman, mosakay na mig pedicab kutod ra sa Dacudao, ug pagnaog baktas nami padulong sa Dalagdag.

Akong mga kauban, pag-abot sa bukid, manguha pa silag bagon para ihikot sa ilang gakit. Ako nagdala kog pisi pero akong naobserbahan nga inig mobiyahe nami subay sa Davao River naay panahon mabaw ang tubig, masangad sa bato among gakit, maputol ang hikot, ug malangan mi kay mangita na pod og ikahikot.

Kung mabaw ang tubig among byahe 8 -10 ka oras. Kung ma aberya mi sama sa masangad among gakit tungod sa kamabaw, maugmaan pa mi. Naa pod panahon nga mohawa mis bukid  alas sais sa buntag. Samtang nagnabigar mi maabtan mig bul-og sa tubig baha, paspas kaayo, dali mi maabot sa Bolton, 3 o 4 ka oras lang, pero ah grabi ka risky, daghan kaayo lilo ang maagian nga kinahanglan malikayan nga dili mi masuyop.

Naay usa ka higayon nga si Arturo nilahos sa dagat kay wala niya nakontrol iyang gakit, wala siya kapadaplin sa Bolton Bridge Agro side. Nahinumdom pa si Nonoy nga gipabira ni Arturo iyang gakit ug pump boat pa dalin sa Bolton isla ug didto nalang gipangitaan ug buyer iyang mga kahoy. Nakagasto pa siya.

Inig abot namo sa Bolton Bridge among isaka ang mga kahoy ug pagkaugma among bughaon ug ibulad. Inig kauga, bugkoson unya molakaw ko kay mag-canvass sa mga tindahan nga mopalit. Inig kahalin sa tanan, balik na pod sa bukid.

Usa ka higayon nahunahunaan nako nga ang among mga gigamit panghikot dali ra maputol. Nag-imbento kog pang hikot gamit and ply sa ligid sa truck, tag-usa ka sentimetro ang kalapad. Duda ang uban kung mosalir ba. “Testingan sa nako. Ply ni sa ligid sa truck, lig-on kaayo ni,” matud ko. Maong naghimo kog duha ka tag 10 metros ug usa ka 8 metros para daghan kog kahoy mahiktan. Maayo man sa dihang gisulayan busa naingganyo ang uban. Gitudloan pod nako paghimo akong mga kauban para lig-on pod ilang hikot para dili mi malangan sa biyahe.

Nakahinumdom si Nonoy nga naay nagbaligya adtong goma pang hikot sa gakit. “Hahaha ako to namaligya, Noy.” Lingolingo siya. “Pastilan ikaw gyud diay to. Pagkabuotan sa Ginoo, Gi, sa kadugay na sa panahon nagkita gihapon ta.”

“Basta ana nga kalisdanan mag huna huna dayon tag unsay maayong buhaton panghikot nga dili bastabasta maputol. Mao na, Noy, wala man ta nakahuman og eskwela, maningkamot magtuon ug nagkalainlaing trabaho aron daghan tag mapangitaan, dili ta magtanga.”

Sa dihang wala na ko nakontento sa atsa sa akong amahan nga akong gigamit sa pagbugha, nanghulam kog 120 pisos sa akong igsoon aron ipalit og atsa sa Colas Mata Blacksmith sa Toril kay mao nay sikat nga pandayan sa unang panahon.

Ug ni abot ang adlaw nga nisaka mi balik sa bukid sa Dalagdag. Naay nisulti sa ako nga “Gi, ayaw pagdugay diri kay ikaw gipasanginlan nga nag sumbong sa DENR kay gidakop tong usa ka tawo nga nagdala og freshly cut nga kahoy.” Niingon ko, “Wala ko nisumbong. Maski nakakita ko dili pod mosumbong kay kauban man.” “Basta ayaw lang kumpyansa,” sulti niya, ug ako nilakaw human nagpasalamat.

Mao tong katapusan nako nga pagpaanod og kahoy. Nangita kog lain trabaho, nipuli nako akong usa ka isoon, ug wala nako kahibalo sa ilaha ug wala napod ko kahibalo asa na akong mga gamit. (Gregorio C. Bueno/MindaNews)