Bayle Tibuok Kalibutan

MindaNews / 30 Mayo 2026 – Ang mga susama nakog panuigon o mas tigulang pa nakadungog na tingali sa awit ni Yoyoy Villame nga giulohag “Bayle Tibuok Kalibutan.”

Oo, bayle, gikan sa pulong Espanyol nga “bailar” (to dance). Mao kini ang sarang kalingawan sa mga banika ug bisan gani sa sentro sa mga lungsod kaniadtong wala pa nauso ang disco. Gitawag kinig “benefit dance” tungod kay ang mga lalaki nga gusto mosayaw mobayad, ug ang salaping matigum mopaingon sa usa ka proyekto o kalihukan. Dili pa uso kaniadto ang terminong “for a cause” nga mahimo usab tawgong “for a cost” (Pasayloa ko).

Kanus-a nagsugod ang bayle? Seguradong usa kini ka kabilin sa kolonisasyon. Nahinumdum ako sa sugilanon sa among high school principal nga panahon sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan, sa usa ka baryo sa Butuan City diin walay mga Hapon, nagpahigayon og bayle ang mga lumulupyo apan naghulga ang langit nga moulan. Dayon niabot ang usa ka yunit sa mga gerilya. Usa kanila namili sa awit nga ipatugtog sa gramophone ug nisinggit nga malipayon, “When there was good music, the bad weather is fly away!” Seguradong nag-fly away ang dag-um kay nahimuot sa iyang maningles.

Canva image

Bitaw, sa wala nakasaksi o nakasinati sa bayle, ingon ani ang talanawon: ang baylehanan gidan-agan sa petromax nga ibitay sa tunga. Ang mga babaye molingkod sa mga lingkoranang kahoy, maghulat nga duolon sa mga lalaking gusto makigsayaw kanila. Samtang nagasayaw kamo, adunay moduol, magdalag kahon o baso, aron manukot sa bayad. Pagkahuman sa usa ka awit, mobalik ang mga babaye sa paglingkod.

Motoo kag sa dili – apan too na lang – sa dekada 70 hangtud sa sayong dekada 80, tag-singkwenta sentimos hangtud piso “lang” kasagaran ang matag sayaw. Apan hunahunaa ang gitawag nga inflation ug kung pila na ka tuig ang nilabay, ug masabtan nimo pila na ang tugbang sa piso kaniadto sa pagkakaron. Dali rang mabuslot ang mga bulsa sa karsones sa mga mamaylehay tungod sa kabug-at sa mga sinsilyong ilang dalhon paingon sa baylehan.

Ang gusto magpasikat mobayad alang sa “special dance,” buot ipasabot usa lamang ka tawo o grupo ang mosayaw. Mopahibalo dayon ang nagdumala sa bayle, “Kini usa ka special dance, gibayran kini og 20 pisos, tulo lamang sila ka tawo, walay mosagol. Music, maestro!” Usahay usab, mahimo kang mopalit og ribbon alang sa “unli” nga sayaw.

Sadya ang mga bayle ilabi nag hapit na ang pista sa usa ka lugar. Didto sa among lungsod, ang mga pista sa mga baryo (ang tawag kaniadto sa mga barangay nga dili sakup sa población), mahitabo gikan sa Abril hangtud sa Mayo. Pagpanguma ang gisaligan sa mga tawo, ug mao kini ang panahon sa ting-ani, busa adunay sulod ang bulsa sa kadaghanan.

Ang bayle naghatag usab og kahigayonan sa pagpasundayag sa kahanas sa klasikong mga sayaw sama sa Cha-Cha-Cha ug Tango. Makaibog tanawon ang mga binuhat nga hanas sa maong mga sayaw kansang mga lihok sa lawas, ulo, tiil ug kamot gitawag sa Ingles nga “poetry in motion.”

Apan dili lang alang sa mahiligon mosayaw ang bayle. Alang sa uban, kahigayonan usab kini nga maestorya ang imong “crush” samtang nagsayaw kamo, ikaw naghawid sa iyang hawak ug ang iyang mga kamot nakapatong sa imong mga abaga uban ang “sweet music” nga nagpahimong romantiko sa talanawon. Apan, bantay, ayaw palabihig hugot ang imong gakus kay basin anaa si tatay ug nagpaniid lang.

Sa kadugayan, nag-anam pagkawala ang bayle. Napulihan kini sa disco diin pulos na “hot music” o mga paspas nga tukar ang ginagamit. Gani, bisan sa mga lugar nga layo sa lungsod o dakbayan, ang mga disco nagagamit na man sa disco lights ug makabungog nga sound system.

Mao tingali kini ang hinungdan nga gimugna ni Max Surban ang kanta nga “Discoral”.

Nganong “Discoral” ang ulohan? Mao kini ang tubag ni Max:

Disco discoral ang baylehan ang gikoral

Ilawom sa kalubihan taliwala sa kawayanan

Disco discoral mosayaw bisa’g kasagingan Mosayaw pa bisa’g kadarohan.

Hala, sige, bayle o pag-disco kamo aron the bad weather is fly away. (H. Marcos C. Mordeno/MindaNews)